Trumpiaans gedrag in de media ontleed en ontmaskerd..

Vorig week verzocht een onderzoeksjournalist mij om mee te schrijven aan een essay over Trumpiaans gedrag in de media. Ik vond het meteen leuk daar mijn gedachten over te laten gaan. Hieronder mijn eerste kronkels, maar mocht je aanvullingen hebben, dan graag! Wat is Trumpiaans gedrag, hoe herken je het en wat kun je er tegen doen?

Wie de media een beetje volgt, ziet Trump regelmatig hard van zich afslaan door tegenstanders te beschuldigen van alles wat hij kan bedenken tot aan het ‘creëren van nepnieuws’ toe. Het is een bewuste strategie om op die manier zijn tegenstanders, hun sociale status en netwerk te ondermijnen. Ook in Nederland wordt zijn voorbeeld gevolgd, maar Trumpiaans gedrag is gemakkelijk te ontmaskeren.

 A. Trumpiaans gedrag ontleed

Onder Trumpiaans gedrag versta ik persoonsgerichte, vaak grove aanvallen in (sociale) media met de bewuste intentie iemands reputatie te beschadigen of te besmetten. Deze berichten zijn dan ook  niet constructief vormgegeven, starten geen dialoog, zijn niet gebaseerd op hoor-wederhoor en zijn oneigenlijk te noemen omdat de criticasters niet open en transparant zijn over hun eigenbelang. Het woord ‘nepnieuws’ valt in dit soort gevallen steeds vaker, maar ‘daarvan is de definitie intussen opgerekt tot een begrip dat vooral staat voor informatie die niet in iemands straatje past. En tot een stok om makkelijk mee te slaan’ (Claudia Ruigendijk in Het Parool PS 6 maart 2017).

B. Het ondermijnen van je concurrenten

Wordt het in de media negatief bejegenen van een directe concurrent normaliter gezien als onfatsoenlijk en onethisch, in de (sociale) media gebeurt het volop. Gelukkig doorzien professionele journalisten dit gedrag meestal en stellen zij de criticasters de juiste vragen, wanneer deze zich (willen) opstellen als betrouwbare en onafhankelijke bron van kritiek op hun directe concurrenten. Helaas is het voor het publiek soms wel moeilijk om de belangen van een criticaster te onderzoeken. Daardoor zijn reputaties van mensen kwetsbaarder dan ooit en eenvoudig te beschadigen. Het is belangrijk te beseffen dat niet alleen volwassenen, maar ook jongeren hier last van hebben. Wanneer kritiek of geruchten eindeloos aan je blijven kleven en zich in razend tempo verspreiden, dan staat het effect van de kritiek uiteindelijk op geen manier nog in verhouding tot het ‘vermeende misdrijf’. Daarnaast is het maken van eventuele fouten een voorwaarde om te kunnen groeien.

C. Hoe herken je Trumpiaans gedrag?

Je kunt Trumpiaans gedrag in de media vrij eenvoudig herkennen op basis van de volgende kenmerken:

1.     Zo worden er vaak voornamen gebruikt en worden persoonlijke eigenschappen zoals geslacht, huidskleur, seksualiteit en afkomst van de persoon vaak benadrukt. (Trump die een presentatrice voor schut zet door te twitteren dat zij een ‘laag IQ’ heeft en die haar ‘gekke Mika’ noemt en tweet dat zij ‘hevig bloedde na een facelift’).

2.     Daarnaast wordt er gebruik gemaakt van zogenaamde ‘buzzwords’ die gemakkelijk kunnen worden onthouden. Deze worden door de criticaster eindeloos herhaald, zodat het publiek deze uiteindelijk associeert met de persoon in kwestie. (Woorden als ‘kwakzalverij’ of  ‘nepnieuws’)

3.     Verkleinwoorden worden gebruikt om de persoon letterlijk te kleineren. (Denk aan het ‘Vogelaartje’, dat nu staat voor het ontwijken van een treiterjournalist).

4.     In de wereld van media en journalistiek gaat de persoonsgerichte kritiek vaak over de ‘betrouwbaarheid’ (leugens en nepnieuws), de ‘geloofwaardigheid’, de ‘integriteit’ of de vermeende ‘commerciële belangen’ van deze persoon. Precies de pijlers waarop een reputatie in dit vak gebouwd is.

Let dus op mensen die naam proberen te maken door anderen te discrediteren en daardoor proberen zelf een plek op het podium te bemachtigen. Dat is namelijk de ultieme ‘bully’ techniek.

D. De macht van professionele bully’s

Het menselijke brein werkt zo dat negatief nieuws, maar ook conflicten, verontwaardiging en sensatie meer aandacht opleveren dan een meer genuanceerd en onderbouwd verhaal. Een Trumpiaanse criticaster probeert anderen via de media te overtuigen dat iemand niet deugt. Alles wat diegene doet of zegt wordt meteen verdacht gemaakt. Daarmee proberen zij ook angst en verdeeldheid te zaaien. Zij ‘besmetten’ deze persoon en hopen dat relaties afstand nemen als gevolg daarvan. Soms durven deze relaties zich inderdaad niet meer in te laten met degene die publiekelijk wordt geknipt en geschoren. Er is ook wel degelijk moed voor nodig om tegen zo’n criticaster in te gaan. Want deze heeft al aangetoond geen grove woorden te schuwen en voordat je het weet ben jij aan de beurt. Dit is letterlijk wat er ook op onze schoolpleinen gebeurt. Daarom is het belangrijk dat wij mediawijs en moedig zijn, de Trumpiaanse criticasters ontmaskeren en hen geen podium geven. Want waarom doen zij dit? Waarom heeft iemand het nodig om een ander de grond in te trappen? Wat levert het hen op? Ook hierin kunnen wij het goede voorbeeld geven aan onze jongeren. Zolang we dat niet doen is een anti-pestbeleid voor de jeugd dweilen met de kraan open.

E. We hebben moed en mediawijsheid nodig!

De sociale media zijn razendsnel en geruisloos onze levens binnengeslopen en we zijn deze op grote schaal gaan gebruiken, zonder echt na te denken over de ongewenste aspecten. We waren op dat vlak een ‘collectief puberende samenleving’. Maar ik zie mensen bewuster worden. Zij vormen steeds vaker hun mening zélf op basis van meerdere bronnen, ook van buiten het eigen netwerk, zodat zij niet verstrikt raken in het oordeel van gelijkgestemden. Daarnaast worden berichten die doelbewust iemand beschadigen steeds minder vaak herhaald, doorgestuurd of geliked. Ik zie steeds meer ‘moedige mensen’ die in de sociale media openlijk Trumpiaanse criticasters confronteren met hun eigen gedrag, waardoor zij hen als het ware ontmaskeren. Daarmee stopt vaak ook de verspreiding van deze oneigenlijke berichten.

F. Wat kun je doen als je toch het mikpunt bent?

Was het devies vroeger om stil te blijven zitten als je werd geschoren, nu is dat eigenlijk geen optie meer. Niet reageren op oneigenlijke kritiek op de persoon kan worden gezien als instemming, arrogantie of lafheid. Het wordt daarmee ook niet weerlegt en het kan dus blijven ‘rondzingen’. Sociaal Psycholoog Van der Linden geeft dan ook in het Parool (PS 6 maart 2017) het advies om je netwerk te ‘vaccineren’, door de foutieve feiten slechts in grote lijnen te herhalen, want anders doen de ‘buzzwords’ weer hun werk en daarna zo snel mogelijk met de correcte feiten te komen. Maar het blijft moeilijk een besmet beeld van een persoon om te buigen, omdat er altijd minder aandacht is voor het weerwoord van degene die wordt aangevallen, dan voor het sensationele bericht van een Trumpiaanse criticaster.

Het is verstandig niet de illusie te hebben dat je het Trumpiaanse gedrag kunt stoppen. Er zijn nu eenmaal mensen uit eigenbelang obsessief met de reputatie van anderen bezig. Maar ik geef graag wat tips:

a.     Weet wat er gezegd wordt

Sluit je ogen niet voor de kritiek op jouw persoon in de media, hoe moeilijk dat ook soms is. Verzamel deze informatie juist, houd de ‘Trumpiaanse bronnen’ in de gaten en sla het eventueel op in een dossier.

b.     Wees eerlijk en zelfkritisch

Elke kritiek, hoe persoonlijk en oneigenlijk ook, kan aspecten bevatten waar je je voordeel mee kunt doen. Het maakt je scherp, brengt je op ideeën en kan een aanzet zijn tot belangrijke verbeteringen van je werk. Dat dit niet de intentie is van de criticaster doet daar niets aan af.

c.     ‘Success breeds contempt’

Wanneer je in de openbaarheid oneigenlijke en zeer persoonlijk gerichte kritiek krijgt, weet je dat je iets goed doet. Waarschijnlijk niet alles, want iedereen maakt fouten en er is altijd iets te verbeteren, maar de criticaster geeft aan dat je een bedreiging bent voor zijn of haar positie. Dat heeft vaak met territoriumdrift en jaloezie te maken en gewoonweg met grote ego’s. Kritiek is op dat moment een verkapt compliment.

d.     Duik niet weg, maar blijf zichtbaar

Wanneer er een ‘sociale media storm’ over je heen komt, kan dat heel onveilig voelen. Zeker met de soms zeer grove taal van de criticasters en de snelle virale verspreiding in sociale media. Je neiging kan zijn om dan weg te duiken, maar blijf vooral zichtbaar, blijf communiceren en posten en blijf bereikbaar voor vragen.

e.     Wees open en transparant, kort en feitelijk

Wanneer je het zinnig vindt om te reageren op de kritiek wees zo open en transparant als mogelijk. Geef aan waar de verbeterpunten van je werk liggen en welke actiepunten je hebt opgesteld. Reageer zonder emotie, kort en feitelijk.

f.      Wees voorbereid

Helaas is het zo dat sommige mensen het echt op je ‘gemunt’ kunnen hebben. Dat betekent dat het niet uitmaakt wat je doet of zegt, zij zullen altijd persoonlijke kritiek blijven leveren. Wees hierop voorbereid en volg de criticaster op de voet.

g.     Verlaag jezelf niet; sla niet terug

Blijf je eigen waarden trouw en sla niet terug op dezelfde manier als de criticaster doet. Maak naam op je eigen manier. Start geen openbaar conflict, daarmee creëer je aandacht voor de criticaster. Gun hem of haar dat niet. Laat je niet verleiden. Heb vertrouwen in professionele journalisten die de kritiek van je criticaster doorzien.

h.     Blijf positief en ga uit van je eigen kracht

Het beste tegengif tegen Trumpiaans gedrag bestaat uit je eigen bestaansrecht, creativiteit, vrijheid, originaliteit, onafhankelijkheid, waardigheid, je eigen activiteiten, netwerk en je eigen kracht. Je eigen plek in deze wereld. Geniet ervan!